De bevrijding van Twenterand door geallieerde- en Poolse bevrijders

TWENTERAND - Ieder jaar staat het begin van de maand mei in het teken van herdenken en vieren. Zo ook dit jaar. Op maandag 4 mei werden in de gemeente Twenterand, net als in de rest van Nederland, de slachtoffers herdacht van de Tweede Wereldoorlog en alle latere oorlogssituaties en vredesmissies. Tijdens de Dodenherdenking en de twee minuten stilte gingen de gedachten uit naar alle burgers en militairen die vielen voor de vrijheid en heel Nederland stond even stil. 

Blijven herdenken
Op 5 mei staan we traditioneel stil bij het einde van de bezetting en het einde van de Tweede Wereldoorlog. Vorig jaar was een lustrumjaar. Ook in Twenterand werd toen het einde van WOII en 80 jaar vrijheid uitbundig gevierd met allerlei festiviteiten en versierde straten en pleinen. Dit jaar geen lustrumjaar en 5 mei was geen officiële vrije dag. Toch is het goed om ook dit jaar stil te staan bij het feit dat onze vrijheid niet vanzelfsprekend is. Het is belangrijk om te blijven herdenken en de verhalen over oorlog en bevrijding te blijven vertellen.

Verhalen vertellen 
Bert Sluijer uit Vriezenveen kent veel van die verhalen. De 62-jarige Bert heeft de oorlog weliswaar niet zelf meegemaakt, maar hij weet er zóveel van dat hij er een heel dik boek over zou kunnen schrijven. Van jongs af aan is hij geïnteresseerd in de oorlogsjaren 40-45. “Mijn opa, Albertus Keijzer uit Vriezenveen, bewaarde altijd heel veel spullen van vroeger en ik vond dat als kind al super interessant”.

Als vrijwilliger bij het Historisch Museum in Vriezenveen heeft Bert veel documenten in het archief bestudeerd en dagboeken, van onder andere Herman Jansen, gelezen. “Daardoor heb ik veel over de oorlogsjaren geleerd. Maar ik heb ook veel verhalen gehoord van mensen die de oorlog zelf hebben meegemaakt en veel boeken over de oorlog gelezen”. 

Voorgaande jaren gingen we voor deze krant met Bert Sluijer in gesprek over het dagelijks leven in de Tweede Wereldoorlog en over de diefstal van de klokken uit de toren van de Grote Kerk in Vriezenveen. Daarover wist hij veel te vetellen, Maar ook over de opmars van de Geallieerden en de bevrijding weet Bert heel erg veel. Voor het kwartaalblad van Het Historisch Museum schreef hij een aantal jaren geleden een verhaal over het aandeel van de Poolse militairen in de bevrijding van Twenterand. Daarover willen we graag wat meer weten. 

Opmars van de Geallieerden en de bevrijding
Begin april 1945 werden de kernen in de gemeente Twenterand bevrijd door de geallieerde troepen en kwam er een einde aan vijf jaar bezetting door nazi-Duisland. Kun je daar iets meer over vertellen?

Bert:” Op 5 april 1945 werd Vriezenveen als eerste bevrijd door het A-eskadron van de 12-Manitoba Dragoons, een Canadese verkenningseenheid. Deze verkenningseenheid was diezelfde dag opgetrokken vanuit Almelo via de net in allerijl gerepareerde Vriezebrug die door de bezetter was opgeblazen. In hun kielzog volgde echter de Eerste Poolse Pantserdivisie. Met hun voertuigen trokken ze Vriezenveen binnen. De taak van deze Poolse militairen was het onschadelijk maken en opruimen van de vijandelijke verzetshaarden. Ook moesten ze de Duitse krijgsgevangenen bewaken en naar elders vervoeren. 

De Canadese en Poolse bevrijders trokken op 5 april na Vriezenveen, ook Vroomshoop binnen. Op 6 april trokken de Poolse soldaten in het kielzog van de bevrijders ook op naar Den Ham. In Westerhaar-Vriezenveensewijk was een tijdelijk kamp waar ze de Duitse krijgsgevangenen bewaakten”. 

“Het aandeel van de Poolse militairen in de bevrijding van Twenterand en andere steden en dorpen in Nederland, is relatief onbekend. In Twenterand hebben ze weliswaar niet meegedaan met gevechtsacties en speelden ze een kleinere rol, maar ze maakten wel degelijk deel uit van de geallieerde opmars en waren zeker van belang bij het verdrijven van de bezetter en het veiligstellen van onze regio”. 

Niet terug naar eigen land
De Poolse soldaten hadden al veel achter de rug voordat ze in 1944 voet zetten op het Europese vasteland. Velen ontvluchtten Polen na de capitulatie van hun vaderland in september 1939 en kwamen in Frankrijk terecht. Of ze belandden in Engeland waar in februari 1942 door generaal Stanislaw Maczec de Eerste Poolse Pantserdivisie werd opgericht. Vanuit Zuid-Engeland werden ze ingezet voor de landing in Normandië.

Veel geallieerde strijders lieten het leven in de strijd voor onze vrijheid, zo ook veel Poolse militairen. Voor de Polen die het wel overleefden waren de problemen na het einde van de oorlog echter nog niet voorbij. Vanwege de politieke situatie in hun eigen land en de invloed van de Sovjet-Unie konden ze niet naar huis terugkeren. Velen vestigden zich daarom in Europa en bouwden daar een nieuw leven op.

Hartelijk contact
Bert:” Ondanks het feit dat de Poolse strijders niet lang verbleven in de kernen van Twenterand en ondanks de taalbarrière, was er een hartelijk contact met de bevolking. Daarover zijn mooie verhalen bekend. Gelukkig zijn er ook nog foto’s uit die tijd die daarvan getuigen”.

Op de foto’s 
Op de foto van Nijhoff, uit het archief van Het Historisch Museum, staat een Poolse soldaat die zijn Universal carrier aan de kant van de weg laat staan. Hij wordt omringd door Vriezenveense belangstellenden.

Op de foto van Nijhoff, via het Oorlogsmuseum Vriezenveen, staat een grote groep belangstellenden die zich nog graag even op de foto laten vereeuwigen. De Poolse soldaten moesten al snel in het kielzog van de XII Manitoba Dragoons verder oprukken. 

De mensen waren blij hen te zien. De oorlog was eindelijk voorbij. 

Tekst Petra Sibma